Η τέχνη που δημιουργείται με τεχνητή νοημοσύνη έχει χαμηλότερο αντίκτυπο από την ανθρώπινη

H τέχνη δεν είναι απλώς οπτική απόλαυση, αλλά ένα μέσο που επιτρέπει στον θεατή να δει την εμπειρία άλλων ανθρώπων και να αναπτύξει την κοινωνικότητά του. Νέα πειράματα όμως δείχνουν ότι αυτή η γέφυρα μπορεί να καταρρεύσει, όταν η δημιουργία δεν είναι ανθρώπινη, αλλά τεχνολογικό κατασκεύασμα. Όταν οι θεατές γνωρίζουν ότι ένα έργο τέχνης προέρχεται από τεχνητή νοημοσύνη (AΙ), η αίσθηση δέους μειώνεται, και μαζί της η ενσυναίσθηση για τους ανθρώπους που απεικονίζονται, σύμφωνα με άρθρο στο Journal of Experimental Social Psychology.

Η ανθρώπινη διάσταση της τέχνης

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η έρευνα ξεκινά από την παραδοχή ότι η ταυτότητα του δημιουργού επηρεάζει βαθιά τον τρόπο που βιώνουμε την τέχνη. Η τέχνη έχει παραδοσιακά συνδεθεί με την ανθρώπινη έκφραση και την προσπάθεια να κατανοήσουμε την οπτική των άλλων. Η εμπειρία δέους εμφανίζεται όταν συναντάμε κάτι που ξεπερνά την καθημερινή μας αντίληψη, προκαλώντας ταυτόχρονα σύνδεση με τους άλλους και λιγότερη εστίαση στον εαυτό μας. Οι ερευνητές ήθελαν να εξετάσουν αν τα έργα που δημιουργεί η AI μπορούν να παράγουν το ίδιο συναίσθημα δέους και, συνακόλουθα, ενσυναίσθησης.

Πειράματα και αποτελέσματα

Για να το διαπιστώσουν, πραγματοποίησαν πέντε πειράματα με περισσότερους από 1.500 συμμετέχοντες. Στο πρώτο, σε δύο μεγάλα μουσεία μιας βορειοανατολικής πόλης των ΗΠΑ, οι επισκέπτες είδαν εικόνες που απεικόνιζαν ανθρώπινη δυστυχία, όπως εργαζόμενους σε ορυχεία ή επιζώντες φυσικών καταστροφών. Όλες οι εικόνες ήταν AI-generated, αλλά οι μισοί συμμετέχοντες ενημερώθηκαν ότι ήταν έργα ανθρώπου. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: όσοι πίστευαν ότι το έργο ήταν μηχανικό, ανέφεραν λιγότερη ενσυναίσθηση.

Στο δεύτερο πείραμα, οι συμμετέχοντες είδαν πραγματικά ανθρώπινα έργα, αλλά πάλι με αλλαγή ετικέτας –κάποιοι πίστευαν ότι ήταν έργα AI. Το μοτίβο επιβεβαιώθηκε: η απλή πεποίθηση ότι ο δημιουργός ήταν μηχανή μείωνε την ενσυναίσθηση, ανεξάρτητα από την ποιότητα ή την αισθητική του έργου. Στο τρίτο πείραμα, οι ερευνητές επεκτάθηκαν σε ποιήματα και εισήγαγαν ειδική μέτρηση δέους. Η αίσθηση θαυμασμού μειωνόταν όταν η προέλευση ήταν υπολογιστής, προκαλώντας μείωση της ενσυναίσθησης.

Στο τέταρτο πείραμα, οι επιστήμονες εξέτασαν αν αυτή η συναισθηματική αλλαγή επηρεάζει τη συμπεριφορά. Σε ένα γραφείο, περαστικοί είδαν έναν πίνακα με επιζώντες καταστροφών και είχαν τη δυνατότητα να δωρίσουν χρήματα σε φιλανθρωπία. Οι θεατές που πίστευαν ότι το έργο ήταν AI, όχι μόνο ένιωσαν λιγότερο δέος και ενσυναίσθηση, αλλά και δώρισαν λιγότερα.

Τέλος, στο πέμπτο πείραμα, οι ερευνητές εξέτασαν τα συστατικά του δέους: την «ανεξιχνίαστη μεγαλοσύνη» και την «ανάγκη προσαρμογής», δηλαδή την πρόκληση να αναθεωρήσουμε τις αντιλήψεις μας. Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν ως λιγότερο «μεγάλο» και λιγότερο απαιτητικό νοητικά ένα έργο που θεωρούσαν AI-generated, περιορίζοντας την εμπειρία δέους και ενσυναίσθησης.

Οι παρατηρήσεις αυτές επιβεβαιώνουν παλαιότερες μελέτες. Μετα-ανάλυση σχεδόν 200 ερευνών δείχνει ότι η γνώση για την AI προέλευση επηρεάζει την αντίληψη, ακόμη και βασικών χαρακτηριστικών, όπως χρώματος ή φωτεινότητας. Άλλη έρευνα του Kobe Millet έδειξε ότι η πίστη στη μοναδικότητα της ανθρώπινης δημιουργικότητας μειώνει την εκτίμηση για έργα AI. Συνολικά, η έλλειψη δέους σταματά την τέχνη από το να λειτουργεί ως γέφυρα ηθικής και συναισθηματικής σύνδεσης.

Σκέψεις για το μέλλον της AI και της δημιουργικότητας

Συμπερασματικά, τα δεδομένα δείχνουν ένα κρυφό κόστος της αυτοματοποίησης της δημιουργικότητας: κερδίζουμε ταχύτητα και τεχνολογία, αλλά ενδέχεται να χάνουμε τη βαθιά σύνδεση που γεννάται από την ανθρώπινη έκφραση.